IBAN'ını Başkasına Kullandıranların Ceza Sorumluluğu: 12. Yargı Paketi Ne Değiştirdi?
Son yıllarda dolandırıcılık suçlarında üçüncü kişilere ait banka hesaplarının kullanılması giderek daha sık karşılaşılan bir yöntem hâline gelmiştir. Özellikle iş, yatırım veya kazanç vaadiyle banka hesabını ya da hesap bilgilerini başkalarının kullanımına bırakan kişiler, hesaplarının dolandırıcılık faaliyetlerinde kullanılması sonucunda ceza soruşturması ve kovuşturmalarıyla karşı karşıya kalabilmektedir.
Kamuoyunda sıklıkla "IBAN mağdurları" olarak anılan bu kişiler bakımından önemli bir değişiklik, 12. Yargı Paketi kapsamında gerçekleştirildi. 7589 sayılı Kanun ile Türk Ceza Kanunu'nun 158. maddesine eklenen dördüncü fıkra, yeni bir değerlendirme ölçütü getirmiştir.
Banka Hesabını Başkasına Kullandırmak Neden Ceza Soruşturmasına Konu Olabilir?
Bu nedenle bir banka hesabının dolandırıcılık sonucu elde edilen paranın aktarılmasında kullanılması, hesap sahibi hakkında soruşturma yürütülmesine ve kişinin dolandırıcılık suçuna iştirak edip etmediğinin araştırılmasına neden olabilir.
Ancak hesabın bir suçta kullanılması ile hesap sahibinin dolandırıcılık eylemine bilerek ve isteyerek iştirak etmesi aynı şey değildir. Ceza sorumluluğunun belirlenmesinde kişinin kastı, hesabını hangi amaçla kullandırdığı, suçtan haberdar olup olmadığı, elde ettiği menfaat ve dolandırıcılık eylemine sunduğu katkının niteliği somut olay özelinde değerlendirilmelidir.
12. Yargı Paketi Ne Değiştirdi?
Yeni düzenlemeye göre; dolandırıcılık veya nitelikli dolandırıcılık suçuna iştirak eden kişinin katkısı, kendisine veya başkasına haksız menfaat sağlamak amacıyla banka veya kredi kartı gibi ödeme araçlarını ya da banka, aracı kurum, ödeme hizmeti sağlayıcısı veya kripto varlık hizmet sağlayıcısı nezdindeki hesabın kullanılmasını sağlayan gerekli bilgi veya araçları başkasına vermekle sınırlı kalmışsa, verilecek ceza yarı oranında indirilmektedir.
Buradaki "sınırlı kalma" şartı özellikle önemlidir. Düzenleme, dolandırıcılık organizasyonunu kuran veya suçun icrasında daha kapsamlı rol üstlenen kişilerle, suça katkısı kanunda belirtilen bilgi veya araçları kullandırmakla sınırlı kalan kişilerin durumlarının ayrı değerlendirilmesine imkân tanımaktadır.
Bu Düzenleme Bir Af mı?
Kanunun öngördüğü sonuç, TCK m.158/4'te belirtilen koşulların gerçekleşmesi hâlinde verilecek cezanın yarı oranında indirilmesidir. Bu nedenle kamuoyunda zaman zaman kullanılan "IBAN mağdurlarına af çıktı" ifadesi hukuken isabetli değildir.
Hesabı Bilgisi Dışında Kullanılan Kişinin Durumu Aynı mı?
Yeni hüküm, kişinin kendisine veya başkasına haksız menfaat sağlama amacıyla hareket etmesini ve iştirakinin belirtilen fiillerle sınırlı kalmasını esas almaktadır.
Dolayısıyla hesabı gerçekten bilgisi ve iradesi dışında kullanılan veya dolandırıcılık suçuna iştirak ettiği ortaya konulamayan bir kişi bakımından mesele yalnızca "yarı oranında ceza indirimi" üzerinden değerlendirilmemelidir.
Ceza sorumluluğu şahsidir. Kişinin kastı ve suça katkısı her somut olayda ayrıca ortaya konulmalıdır.
Devam Eden Davalar Bakımından Yeni Düzenleme
Yeni TCK m.158/4 hükmünün uygulanabileceği dosyalarda, kanunda öngörülen usule göre ilk derece mahkemesince yeniden değerlendirme yapılabilmesine yönelik mekanizmalar düzenlenmiştir.
Bu nedenle yeni hükmün etkisi yalnızca düzenlemenin yürürlüğe girmesinden sonra başlayan soruşturma ve kovuşturmalarla sınırlı değildir.
Cezası Kesinleşmiş Kişiler Açısından Durum
Daha önce etkin pişmanlık hükümlerinden yararlanmamış ve yeni TCK m.158/4 kapsamına girebilecek kişiler yönünden, mağdur zararının kanunda belirtilen koşullarda tamamen giderilmesine bağlı olarak etkin pişmanlık hükümlerinin değerlendirilmesine imkân tanınmıştır.
Bu nedenle kesinleşmiş bir mahkûmiyetin bulunması, yeni düzenlemenin hiçbir şekilde değerlendirilemeyeceği anlamına gelmemektedir.
Bununla birlikte uygulanacak hukuki yol, dosyanın bulunduğu aşamaya ve somut olayın özelliklerine göre ayrıca belirlenmelidir.
Her IBAN Dosyası Aynı Değildir
• hesabın hangi amaçla verildiği
• hesap sahibinin dolandırıcılık eyleminden haberdar olup olmadığı
• kişinin herhangi bir menfaat elde edip etmediği
• paranın kim tarafından çekildiği veya transfer edildiği
• diğer şüphelilerle olan bağlantılar
• mesajlaşmalar ve banka hareketleri
• kişinin suçun işlenmesine sunduğu katkının kapsamı
Bu nedenle kamuoyunda "IBAN mağduriyeti" şeklinde tek bir başlık altında değerlendirilen dosyalar, ceza hukuku bakımından birbirinden farklı sonuçlar doğurabilir.
Sonuç
Ancak düzenleme bir af veya otomatik cezasızlık hükmü değildir. Kanunda öngörülen yarı oranındaki ceza indiriminin uygulanabilmesi için kişinin suça iştirakinin TCK m.158/4'te belirtilen kapsamla sınırlı kalması gerekmektedir.
Ayrıca kanun yolu ve infaz süreçleri bakımından özel geçiş hükümleri bulunduğundan, düzenlemenin etkisi yalnızca yeni dosyalarla sınırlı değildir.
Her dosyada kişinin dolandırıcılık eylemine hangi kastla ve ne şekilde iştirak ettiği ayrı ayrı değerlendirilmelidir.
Bu nedenle yeni düzenlemenin uygulanıp uygulanamayacağı, somut olayın özellikleri, dosyanın bulunduğu aşama ve mevcut deliller çerçevesinde belirlenmelidir.
Kaynak ve Mevzuat Notu
7589 sayılı Yargının Etkin ve Verimli İşlemesine Yönelik Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun; 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.157, m.158 ve m.168; 7589 sayılı Kanun'un ilgili geçiş ve yürürlük hükümleri. Kanun bilgileri ve kabul edilen metin için Türkiye Büyük Millet Meclisi Kanun ve Karar Bilgi Sistemi esas alınmıştır.
Bilgilendirme Notu: Bu yazı, yayımlandığı tarih itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuat çerçevesinde genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. İçeriği hukuki görüş veya danışmanlık niteliğinde değildir. Her somut olayın kendine özgü koşulları bulunduğundan, hukuki değerlendirme ilgili olayın özelliklerine göre ayrıca yapılmalıdır.